Is zelflevering (‘coproductie stroom’) dé oplossing?

Je loopt het risico negatieve reacties te krijgen als je poneert niet voor de heilige graal van de duurzame energiesector te zijn: de zelflevering van decentrale duurzame elektriciteit. Wie, die de duurzame energietransitie een warm hart toedraagt, kan daar immers tegen zijn? In de Tweede Kamer werd recent een voorstel van Diederik Samsom om zelflevering mogelijk te maken met 76 tegen 74 stemmen weggestemd. Hoewel er veel argumenten vóór zijn, is ook een aantal tegenargumenten te geven. In deze blog een poging tot een aanzet voor de discussie over zelflevering. Het laatste woord is er (wat mij betreft) nog niet over gezegd.

Wat is zelflevering? Zelflevering van duurzame, decentraal opgewekte elektriciteit wordt ook wel ‘salderen voor de meter’ genoemd. Dat betekent dat een gebruiker investeert in bijvoorbeeld zonnepanelen of een windturbine op een andere plek dan de eigen woning of pand (‘voor de meter’), en de elektriciteit daarvan voor zichzelf gebruikt, zonder energiebelasting en BTW daarover te betalen. Vaak wordt het voorbeeld van de volkstuin aangehaald: als je een krop sla van je eigen volkstuin haalt, hoef je daar ook geen belasting over te betalen. Naar analogie daarvan: als je zelf investeert in een windturbine, is de elektriciteit van jou en is het redelijk daar geen belasting over te hoeven betalen. De elektriciteit is immers van jou!

Zelflevering is vooral een fiscaal-administratieve constructie. Er is een aantal pilots geweest (o.a. door De Windvogel en Eneco). Deze pilots waren succesvol. De kosten daarvan werden echter door de energieleveranciers uit eigen zak betaald (het risico van een navordering van de Belastingdienst), want het is niet helder of zelflevering wettelijk is toegestaan. Het recente voorstel van Samsom om zelflevering expliciet wettelijk mogelijk te maken, heeft het net niet gehaald. Ik verwacht dat tussen de 200 ingediende voorstellen voor de Green Deal een groot aantal het zelflevermodel – in welke vorm dan ook – betreft.

Het begrip ‘zelflevering’ wordt overigens verschillend gebruikt. Ik gebruik het begrip in de zin van ‘salderen voor de meter’, of ‘coproductie stroom’ (een term die is verzonnen door De Windvogel om het begrip ‘levering’ te vermijden). Het begrip ‘zelflevering’ wordt door de overheid soms gebruikt voor ‘salderen achter de meter’, wat verwarrend is. De geschiedenis van het concept zelflevering vanaf de motie Samsom in november 2008 is al eerder in een artikel in Windnieuws (februari 2010) beschreven. Het artikel is het lezen zeker waard en te vinden op [1]. Ik zal mij hier beperken tot de argumentaties.

Laten we eerst eens nagaan welke tegenargumenten de regering geeft. In een brief van toenmalig minister Maria van der Hoeven geeft zij op 9 november 2009 [2] de volgende argumentatie en concludeert op basis daarvan dat zelflevering niet wenselijk is:

  1. Bij salderen vóór de meter ontbreekt de één-op-één relatie met de onroerende zaak, terwijl die relatie er bij salderen na de meter wel is.
  2. Het voordeel dat met zelflevering bij windenergieprojecten gepaard gaat, is groter dan het voordeel van de SDE. Het gaat de overheid dus geld kosten door het mislopen van belastingen.
  3. De regulerende energiebelasting (REB) kende voor 2004 een differentiatie: voor duurzame elektriciteit was de REB nihil. Omdat het niet mogelijk was dit voordeel alleen aan Nederlandse producenten van duurzame energie toe te kennen, lekte een fors deel van dit belastingvoordeel naar het buitenland. Dat was de reden om in 2004 de REB om te vormen tot de Energiebelasting (EB), die deze differentiatie niet kent. In plaats daarvan is de MEP en later de SDE in het leven geroepen. Als zelflevering wordt toegestaan, zal het effect van weglekkende belastingvoordelen naar het buitenland opnieuw plaatsvinden.
  4. De Energiebelasting is mede bedoeld als prikkel tot energiebesparing. Door zelflevering mogelijk te maken, valt deze prikkel weg.

Cruciaal is wat de wet over zelflevering zegt. In haar brief concludeert de minister dat zelflevering ‘niet wenselijk’ is. Daaruit zou je kunnen concluderen, dat de wet ruimte laat voor zelflevering. In een brief aan coöperatie De Windvogel geeft de Energiekamer van de NMa aan dat de wet ruimte laat voor zelflevering door middel van een coöperatie [3,4]. De zaak ligt juridisch ingewikkeld [5] en discussie is nog niet beslecht [6]. Coöperatie De Windvogel heeft een pilot uitgevoerd met Eneco, maar Eneco heeft zich teruggetrokken. Deze maand pakt De Windvogel de draad weer op en gaat zelflevering mogelijk maken, in samenwerking met energieleverancier Anode [7]. Op die manier dwingt zij een uitspraak van de overheid en mogelijk de rechter af.

Over de vraag of zelflevering wettelijk is toegestaan, ga ik hier verder niet in. Deze vraag is niet eenvoudig te beantwoorden, zoveel is wel duidelijk. Daarnaast vind ik de vraag of zelflevering een goed concept is, interessanter dan de vraag of het nu (via allerlei constructies) mogelijk is. Als zelflevering toch mogelijk blijkt te zijn, zal de overheid dit in de wet proberen te repareren en trekken de particuliere investeerders alsnog aan het kortste eind.

De Griekse astronoom Ptolemaeus had een geocentrisch model van ons zonnestelsel en probeerde deze door allerlei ingewikkelde hulpcirkels overeind te houden, totdat Copernicus met een model op de proppen kwam dat op een ander uitgangspunt was gebaseerd en de verschijnselen eenvoudiger beschreef. Op dezelfde manier wordt de huidige wetgeving steeds stukje bij beetje aangepast om de duurzame energietransitie mogelijk te maken. Uiteindelijk is dit op de lange termijn niet houdbaar.

Zelflevering is in mijn optiek opnieuw een correctie van bestaande, verouderde wetgeving en zal tot allerlei nieuwe discussies leiden. Ik noem een paar vragen:

  1. Windenergie en zonne-energie zijn goede kandidaten voor zelflevering. Mag zelflevering ook worden toegestaan voor biogasinstallaties of bio-wkk’s?
  2. Waarom wordt het zelfleverprincipe beperkt tot alleen duurzame energie? Komt een gewone warmtekrachtcentrale ook in aanmerking voor zelflevering? En een efficiënte gascentrale? Hoe zit het met rechtsgelijkheid?
  3. Waarom wordt zelflevering beperkt tot kleinverbruikers? Mogen grote bedrijven ook van het principe gebruik maken?
  4. Geldt het onbeperkt salderen ook voor zelflevering?
  5. Wie draait er op voor de programmaverantwoordelijkheid van energieleveranciers?

Nog veel meer vragen zouden kunnen worden toegevoegd. In de voorstellen voor zelflevering zie je dan ook allerlei aanvullende eisen en beperkingen terugkomen. Een goed voorbeeld daarvan is het voorstel van Diederik Samsom [8]. Hij stelt voor de wet zodanig aan te passen dat je geen energiebelasting hoeft te betalen over ‘aan jezelf geleverde elektriciteit’ onder de volgende strikte voorwaarden:

  1. De installatie staat in Nederland
  2. De installatie is naar rato van de geleverde elektriciteit het eigendom van de verbruiker. De eigendomsconstructie is een coöperatie zonder winstoogmerk, uitsluitend gericht op herinvesteringen in duurzame energie.
  3. De installatie produceert 100% duurzame energie.
  4. De installatie levert uitsluitend aan haar eigenaren.
  5. De installatie ontvangt geen enkele andere stimulering of subsidie.
  6. De levering geschiedt om-niet. De geleverde stroom wordt tegen nultarief geleverd, administratiekosten die de leverancier in rekening mag brengen worden gemaximeerd op 4 ct/kWh.

Op alle 6 voorwaarden is gefundeerde kritiek mogelijk. Het mogelijk maken van zelflevering zal op de korte termijn een (groot) aantal duurzame energieprojecten mogelijk maken, maar op de lange termijn zal ook zelflevering geen oplossing zijn. Het probleem is dat de huidige wetgeving als uitgangspunt een centrale energievoorziening heeft. De mogelijkheden voor het decentraal opwekken van duurzame energie zijn in deze wetgeving ingepast. In de toekomst zal decentrale energieopwekking een belangrijke rol gaan spelen. Om dat mogelijk te maken is het nodig om de huidige wetgeving te resetten en vanuit een ander uitgangspunt op te stellen.

Een belangrijk uitgangspunt van nieuwe wetgeving zou moeten zijn, dat de hoogte van de energiebelasting afhankelijk is van de milieubelasting ten gevolge van de energieopwekking. De Europese Commissie heeft daarvoor al voorstellen gedaan. Daarnaast moet de wetgeving geschikt worden gemaakt voor de komst van slimme energienetten. Over de begrippen ‘levering’, ‘elektriciteitsnet’ en ‘aansluiting’ en de rol die deze begrippen hebben in de wetgeving moet opnieuw worden nagedacht.

Kortom, zelflevering is geen definitieve oplossing. Het maakt op de korte termijn een aantal duurzame energieprojecten mogelijk, maar het helpt de duurzame energietransitie op de langere termijn niet verder. Daarvoor is een grondige reset van de huidige energiewetgeving noodzakelijk, waarin het uitgangspunt niet meer een centrale energievoorziening is, maar een mix van centrale en decentrale energieopwekking, aan elkaar geknoopt door nationale, regjonale en lokale slimme energienetten. De participatie van burgers in de energievoorziening is onvermijdelijk en onontbeerlijk voor een succesvolle energietransitie. Dat vraagt niet om kleine aanpassingen, maar om een paradigma shift.

Bronnen:

[1] ‘Geen zelflevering? Gemiste kans’, Windnieuws februari 2010: http://bit.ly/inu2cx

[2] Brief Ministerie van EZ 9 november 2009 over zelflevering: http://bit.ly/j0MclZ

[3] Brief van De Windvogel aan o.a. gemeente Gouda, 2008: http://bit.ly/lmpvCF

[4] De Windvaan, december 2007: http://bit.ly/jfiok4

[5] ‘Van particuliere naar collectieve collectoren’, FD Selections Energie: http://bit.ly/jPXJPO

[6] ‘Zelflevering bedreigt de houdbaarheid van ons belastingstelsel’, idem: http://bit.ly/k8kmbs

[7] De Windvogel over zelflevering: http://bit.ly/70LKQJ

[8] Duurzaam beleid voor duurzame energie, Initiatiefnota PvdA, 2010: http://bit.ly/kdrmeM

[9] ‘Wet frustreert projecten voor lokale energie’, Trouw, 4 juni 2011: http://bit.ly/iMn3nD

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: