Het wapen van de collectieve verontwaardiging

Op de Australische televisie werd een documentaire getoond met schokkende beelden uit Indonesische slachthuizen. Australië exporteert jaarlijks voor 220 miljoen euro vee naar Indonesië, maar de dieren krijgen er een allesbehalve prettige behandeling. De gruwelijke beelden toonden hoe de beesten werden geschopt en geslagen, staarten en poten werden gebroken en ogen uitgestoken. De Australiërs waren geschokt en woedend na het zien van deze beelden. De Australische regering kondigde als reactie direct een exportverbod van runderen naar Indonesië af.

Dit voorval toont de kracht van beelden en de daaropvolgende publieke verontwaardiging aan. Elk bedrijf is voor een gezonde bedrijfsvoering en de continuïteit daarvan afhankelijk van de maatschappelijke acceptatie van haar activiteiten. Zonder deze lincence to operate, dit mandaat van de samenleving, kan een bedrijf niet gezond blijven. Bedrijven moeten hun uiterste best doen dit mandaat te behouden, want ook hier geldt dat het vertrouwen te voet komt, maar te paard gaat.

Dit vertrouwen dat een bedrijf van de samenleving krijgt, is kwetsbaar. Bedrijven die de milieuregels, mensenrechten of het dierenwelzijn aan hun laars lappen, kunnen de publieke opinie tegen zich krijgen en dat is een machtig wapen. Het beeld dat de samenleving van een bedrijf of merk heeft, strookt zelden voor honderd procent met de feiten. Het zijn beelden en verhalen over een bedrijf die tot symbolen kunnen worden en lang in het collectieve bewustzijn blijven sluimeren.

De Brent Spar-affaire is zo’n symbool. In 1995 wilde Shell het laadstation voor olietankers laten afzinken in de Atlantische Oceaan. Shell had onderzocht dat dit de beste optie was voor het ontmantelen van het station. Greenpeace stelde echter dat het afzinken een ecologische ramp zou betekenen. Greenpeace bezette de Brent Spar, maar Shell stuurde een ontruimingsploeg naar het platform die de activisten hardhandig verwijderde. Greenpeace maakte beelden van deze ontruiming en deze gingen de hele wereld over. De gevolgen voor Shell waren enorm. Consumenten boycotten massaal de Shell tankstations. Duitse Shell pomphouders zagen hun omzet met meer dan veertig procent teruglopen, werden uitgescholden, bedreigd en zelfs beschoten. Uiteindelijk ging Shell overstag en demonteerde het station aan wal.

Niet zelden zetten milieuorganisaties en ngo’s het wapen van publieke verontwaardiging in tegen misstanden in de samenleving. Het overkomt banken die bonussen uitkeren aan hun topbestuurders, winkelketens die ‘foute’ chocoladeletters verkopen en supermarkten die nog altijd kiloknallers in de schappen leggen. De beelden en verhalen functioneren als argument in het publieke debat en mobiliseren de publieke verontwaardiging. Ze hebben vaak iets manipulatiefs en de publieke verontwaardiging iets hypocriets. Het protest tegen Shell kwam in Nederland niet van de grond, want Shell had teveel pompstations in Nederland waardoor de consument er zelf last van zou krijgen.

Toch is de verontwaardiging bij het publiek oprecht. Deze morele verontwaardiging mag echter niet alleen leiden tot druk op bedrijven om hun ‘foute’ activiteiten te staken, maar moet ook leiden tot kritische zelfreflectie. Want de consument wordt zelden geconfronteerd met de consequenties van zijn eigen handelen. De kiloknaller ligt in de winkel omdat de consument graag zeven dagen per week goedkoop vlees eet. Het goedkope t-shirt kan alleen maar goedkoop zijn, als het in India met kinderarbeid wordt gemaakt. Onze elektriciteit is goedkoop, omdat de kolen onder mensonterende omstandigheden in Colombia worden gedolven.

Publieke verontwaardiging is een machtig wapen tegen misstanden in de samenleving. De consument moet echter ook geconfronteerd worden met de rol die hij zelf speelt in het instandhouden van deze misstanden. Schokkende beelden kunnen daarbij helpen. Want helaas is de realiteit achter de beelden vaak inderdaad schokkend.

Deze column verschijnt in het volgende nummer van het vakblad Energie+.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: