Wat kost salderen de schatkist?

Over salderen van elektriciteit is veel te doen. De huidige salderingsregeling zorgt voor minder inkomsten uit de energiebelasting. Dat geldt ook voor alle ideeën en voorstellen die naar voren worden gebracht om de onbelaste ‘zelflevering’ van hernieuwbare elektriciteit mogelijk te maken. Maar hoe groot is die belastingderving eigenlijk? In dit artikel probeer ik daar, stap voor stap, een beeld van te krijgen.

Inkomsten energiebelasting

Eerst kijken we naar de totale inkomsten van de energiebelasting van de afgelopen jaren. Die inkomsten zijn gestegen van 424 miljoen euro in 1996 tot 4,1 miljard euro in 2011, aldus het CBS. Het CBS presenteert haar cijfers per doelgroep, maar niet per schijf van de energiebelasting en per energiedrager (gas en elektriciteit). Om te kunnen rekenen aan de derving van belastinginkomsten, is het nodig inzicht te hebben in de opbrengsten van de energiebelasting per schijf en per energiedrager. Het is mogelijk deze opbrengsten (grof) uit te rekenen door gebruik te maken van de Sleuteltabel 2013 van het Ministerie van Financiën. In onderstaande tabel is per schijf van de energiebelasting voor elektriciteit aangegeven wat het tarief, het verbruik en de opbrengst voor de schatkist is.

Inkomsten energiebelasting (2012) Tarief 2012 (€/kWh) Verbruik
(TWh)
Opbrengst 2012
(€ mln)
0 – 10 000

0,1140

28,2

3.214,8

10 000 – 50 000

0,0415

9,3

386,0

50 000 – 10 mln.

0,0111

32,9

365,2

> 10 mln. (bruto)

0,0010

16,8

16,8

> 10 mln. (effectief, incl. vrijstelling zakelijk)

0,0005

 1,8

0,9

Totaal energiebelasting op elektriciteit

3.983,6

Totaal energiebelasting op aardgas

2.795,5

Heffingskorting (€ 318,62 per aansluiting)

-2.421,5

Totaal energiebelasting

4.357,6

Aansluitingen en huishoudens

Met bovenstaande cijfers zijn we er nog niet. Het is bijvoorbeeld niet zo, dat alle verbruik in de eerste schijf van de energiebelasting toegewezen kan worden aan huishoudens en andere kleinverbruikers. Een grootverbruiker van elektriciteit doorloopt immers altijd de eerste schijven van de energiebelasting alvorens bij het lage tarief uit te komen, terwijl een gemiddeld huishouden niet verder komt dan de eerste schijf. We moeten daarom weten hoeveel aansluitingen op elektriciteit er zijn in Nederland en hoeveel huishoudens er zijn.

In 2011 was het gemiddelde elektriciteitsverbruik van een huishouden 3.312 kWh en het aantal particuliere huishoudens bedroeg 7.512.824 in 2012. Begin 2012 telde Nederland 1.247.445 bedrijven, waarvan 869.030 een eenmanszaak betrof. In de industriële sector waren er 420 grote industriële bedrijven en 53.010 MKB’ers. Het totale aantal aansluitingen op het elektriciteitsnet bedroeg 8.089.000. Onderstaande tabel extrapoleert deze cijfers naar het elektriciteitsverbruik voor particuliere huishoudens en overige aansluitingen (bedrijven, scholen, kantoren, etc). Het elektriciteitsverbruik in de eerste schijf van de energiebelasting betreft dus voor 88,2% huishoudens.

Doelgroep Aantal aansluitingen Elektriciteitsverbruik (TWh)
Particuliere huishoudens

7.512.824

24,9

Overige aansluitingen

576.176

64,1

Totaal

8.089.000

89,0

Zonnestroom in Nederland 

Hoeveel zonnestroom wordt er nu al opgewekt in Nederland? Wie daarnaar op zoek gaat, ontdekt dat dit nergens in Nederland op een adequate wijze wordt bijgehouden. De cijfers die het CBS geeft, zijn slechts een schatting. De cijfers die CertiQ regelmatig publiceert, geven ook geen representatief beeld, want slechts een beperkt deel (<40%!) van het geinstalleerde vermogen aan zonnepanelen is bij CertiQ gemeld. (Aanmelding bij CertiQ is een voorwaarde om SDE(+)-subsidie te krijgen, maar omdat steeds meer zonnepanelen zonder deze subsidie worden geïnstalleerd, worden steeds meer installaties niet gemeld.)

Peter Segaar geeft op zijn website uitgebreide analyses en commentaar op de cijfers van het CBS. Hij wijst er onder andere op dat het CBS door middel van enquêtes bij leveranciers inzicht probeert te krijgen in het jaarlijkse geïnstalleerde vermogen aan zonnepanelen, maar dat het CBS beperkt zicht heeft op de leveranciers en installateurs van zonnepanelen. Dat heeft recent nog tot een correctie geleid van de CBS-cijfers op basis van de gegevens die ‘PolderPV’ zelf verzamelt. In onderstaande tabel zijn de cijfers van het CBS weergegeven.

Jaar Opgesteld vermogen (MW) Productie 1
(mln kWh)
Productie 2
(mln kWh)
1990

0

0

0

1991

0

0

0

1992

0

0

0

1993

0

0

0

1994

0

0

0

1995

0

0

0

1996

1

1

1

1997

1

1

1

1998

3

2

3

1999

5

4

4

2000

8

6

7

2001

16

12

14

2002

21

15

18

2003

41

29

35

2004

44

31

37

2005

46

32

39

2006

47

33

40

2007

47

33

40

2008

52

36

44

2009

62

44

53

2010

83

58

71

2011

141

99

120

De jaarlijkse elektriciteitsproductie van dit opgestelde vermogen wordt niet gemeten, maar berekend op basis van het opgestelde vermogen. Het CBS gebruikt daarvoor een omrekenfactor van 700 kWh/kWp (productie 1). Deze opbrengst lijkt echter te laag zijn ingeschat. In Nederland zijn er installaties die met gemak 1.000 kWh/kWp produceren. AgentschapNL rekent met een opbrengst van 850 kWh/kWp en hoewel deze opbrengst wellicht ook te laag is geschat, is aan bovenstaande tabel een extra kolom ingevoegd waarin gerekend wordt met deze hogere opbrengst (productie 2).

De cijfers van het CBS zijn (of worden) nog om een andere reden problematisch. CBS rekent met een levensduur van zonnestroominstallaties van 15 jaar, terwijl een levensduur van tenminste 25 jaar realistischer is. Wanneer installaties uit gebruik worden genomen, wordt dit nergens gemeld en dus zijn de cijfers van het CBS opnieuw een grove schatting, die de komende jaren sterker uit de pas zou kunnen gaan lopen met de reële uitgebruikname van installaties.

Wat mogen we aan groei tot 2020 verwachten? Net als het voorspellen van de olieprijs is dit koffiedik kijken. De groei is onder andere afhankelijk van de beschikbaarheid van subsidies, de hoogte van de energiebelasting en de prijs van zonnepanelen (die zomaar eens omhoog zou kunnen gaan door een Europese importheffing op zonnepanelen uit China). In het PBL-rapport ‘Ex-ante evaluatie van Green Deals energie’ staat dat onder de huidige salderingsregeling in 2020 een opgesteld vermogen van 1.900 MW mag worden verwacht. Deze cijfers komen bij ECN vandaan. Het Topconsortium Kennis en Innovatie (TKI) Zonne-energie meldde eind 2012 dat zij streven naar 4 GW aan zonne-energie in 2020. Of is een groei van 50% per jaar mogelijk?

Verlies energiebelasting – huidig beleid

In onderstaande tabel is weergegeven wat deze drie scenario’s betekenen voor de energiebelasting.

Bron capaciteit in 2020 (MW) Productie
(mln kWh)
Belastingderving (EB, excl. BTW, prijspeil 2013)
(€ mln)
PBL/ECN

1.900

1615

188

TKI Zonne-energie

4.000

3400

396

Ca. +50% per jaar

5.500

4675

545

Als we de productie in 2011 op 120 miljoen kWh houden, betekent dit nu al een verlies van de energiebelasting van circa 14 miljoen euro (o.b.v. EB-tarief 2013). Overigens is in deze berekening ervan uitgegaan dat alle zonnestroom gesaldeerd wordt in de eerste schijf van de energiebelasting en dus relatief kleine installaties bij huishoudens betreft. Daarnaast is de ‘opslag duurzame energie’ nog niet meegenomen. (Het is niet duidelijk op basis van welke verbruikscijfers de rijksoverheid de SDE-opslag heeft berekend. Als daarin bovenstaande prognoses niet goed verwerkt zijn, levert de SDE-opslag de komende jaren minder op dan verwacht.)

Regeerakkoord: salderen+

In het regeerakkoord is opgenomen dat “het kleinschalig, duurzaam opwekken van (zonne-)energie waarvoor geen rijkssubsidie wordt ontvangen, fiscaal wordt gestimuleerd door invoering van een verlaagd tarief in de eerste schijf van de energiebelasting op elektriciteit die afkomstig is van coöperaties van particuliere kleinverbruikers, aan deze verbruikers geleverd wordt en in hun nabijheid is opgewekt. Deze wordt lastenneutraal gefinancierd door een generieke verhoging van het reguliere tarief in de eerste schijf van de energiebelasting.” In een ander artikel heb ik deze maatregel al becommentarieerd.

Deze maatregel uit het regeerakkoord komt nog eens bovenop de bestaande salderingsregeling. Het is nog niet duidelijk hoe deze maatregel gaat worden vormgegeven. Er zijn mijns inziens twee uiterste consequenties. 1. De regeling is erg gunstig voor investeringen in grote pv-installaties door energiecoöperaties. In dat geval zal deze ontwikkeling een vlucht nemen en wellicht ten koste gaan van investeringen in zonnepanelen op daken van woningen. 2. De regeling is niet gunstig voor investeringen in grote pv-installaties door energiecoöperaties en de eerste jaren leidt deze regeling niet tot succesvolle projecten, behalve wanneer gemeenten en provincies bijspringen met subsidies.

De waarheid zal ergens tussen deze twee uitersten liggen. Omdat nog niet bekend is, hoe deze maatregel uitgewerkt wordt, is het slechts gissen naar de gevolgen van deze maatregel voor de houdbaarheid van deze maatregel zelf en voor de energierekening van huishoudens. Want deze maatregel wordt lastenneutraal gerealiseerd, wat betekent dat de kosten van deze maatregel worden betaald door de energiebelasting in de eerste schijf van de energiebelasting te verhogen. Hoe groter het succes van deze maatregel, hoe hoger de energierekening voor de huishoudens die geen gebruik maken van deze maatregel.

Op basis van een aantal veronderstellingen kunnen we een beeld krijgen van de gevolgen van deze maatregel voor huishoudens.

  • De verlaging van de energiebelasting betreft 50%.
  • In 2020 is door deze maatregel 1.000 MW extra aan zonnepanelen geïnstalleerd, bovenop de groei van de capaciteit zoals hierboven is besproken. Dat betekent dat circa 250.000 huishoudens in 2020 lid zijn van een energiecoöperatie en hun gehele elektriciteitsverbruik via deze energiecoöperatie betrekken.
  • Deze maatregel en de huidige salderingsregeling worden tot 2020 niet aangepast.

Op basis van boven beschreven uitgangspunten zou dit betekenen, dat de eerste schijf van de energiebelasting op elektriciteit moet worden verhoogd met circa 0,36 cent per kWh. Voor een gemiddeld huishouden betekent dit circa 12 euro extra per jaar. Zou deze maatregel echter tot 3.000 MW in 2020 leiden, dan loopt dit bedrag op tot circa 38 euro per jaar per huishouden. Overigens is ook bij deze berekening de opslag duurzame energie buiten beschouwing gelaten.

Of deze schatting realistisch is, is op voorhand niet te zeggen. Wanneer de huidige salderingsregeling een te grote hap uit de inkomsten van de energiebelasting neemt of de maatregel uit het regeerakkoord tot een te hoge energierekening voor huishoudens leidt, is het niet ondenkbaar dat het beleid weer wordt aangepast.

Zelflevering

Wat kost het mogelijk maken van zelflevering de schatkist? Om een antwoord op die vraag te kunnen geven, moet opnieuw een inschatting worden gemaakt van het potentieel aan hernieuwbare energiebronnen dat daarvoor in aanmerking zou komen. Niet alleen zonne-energie, maar ook windenergie en andere duurzame energietechnologieën zouden in aanmerking kunnen komen. Wat volledige zelflevering de schatkist kan kosten, is niet goed te berekenen zonder informatie over de manier waarop zelflevering mogelijk wordt gemaakt. Mijn inschatting is dat de omvang van de belastingderving tenminste vergelijkbaar is met de belastingderving die de huidige salderingsregeling op termijn veroorzaakt en dus in de honderden miljoen euro’s loopt.

In dit artikel heb ik geprobeerd het verlies aan belastinginkomsten uit de energiebelasting te becijferen van de huidige salderingsregeling, salderen+ en zelflevering. Daarmee is niet gezegd dat deze maatregelen daarmee onwenselijk zijn. Pas als inzichtelijk is wat de financiële consequenties zijn van dergelijke maatregelen, kan een goede discussie daarover gevoerd worden. Die grondige discussie is nog niet gevoerd en daarom hard nodig.

Bronnen:

CBS, inkomsten energiebelasting 1996-2011

– Sleuteltabel 2013 Ministerie van Financiën

PBL, Ex-ante evaluatie van green deals energie

Energie Trends 2012

CBS, aantal particuliere huishoudens

PolderPV, marktcijfers Nederland

CBS, productie zonnestroom

Bericht TKI zonne-energie

Advertisements

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: