3.000 banen minder door windmolens voor de kust?

Windenergie op zee is de laatste weken vaak het onderwerp van gesprek geweest. Columnisten en economen– veelal niet gehinderd door kennis van zaken – schreven kritische artikelen over de plannen van dit kabinet om fors te investeren in windmolens op zee. De 18 miljard euro die het Rijk aan subsidie wil besteden, was steeds het belangrijkste argument. Moeten we 18 miljard euro subsidie geven aan windmolens, terwijl verzorgingshuizen moeten sluiten?

De forse impuls die windenergie op zee de komende jaren krijgt, is het resultaat van het energieakkoord. Een groot aantal organisaties, van VNO-NCW tot Greenpeace, onderhandelde over een akkoord voor duurzame groei en in september werden alle handtekeningen gezet. Van verschillende kanten en op meerdere onderdelen is het akkoord bekritiseerd. In de eerste plaats is de principiële vraag gesteld of het energiebeleid voor de komende jaren bepaald moet worden door een compromis tussen energiebedrijven, milieuorganisaties, werkgevers en werknemers. Welke expertise heeft de FNV op het gebied van zonne- en windenergie? Hebben we het bestuur van dit land niet uitbesteed aan een kabinet? Moet het energiebeleid van de komende jaren worden vastgelegd in een energieakkoord of moet een kabinet gewoon doen wat nodig is?

Een land als Denemarken laat zien dat ambitieus en succesvol energiebeleid mogelijk is zonder het sluiten van een polderakkoord. Integendeel, de Denen voeren al een aantal jaren consistent beleid en durven duidelijke keuzes te maken. Zo heeft Denemarken recent een verbod op het plaatsen van olie- en gasketels in nieuwe gebouwen geïntroduceerd. Helder en ambitieus. In Nederland beginnen we met de zoveelste – doorgaans weinig effectieve – informatiecampagne. Noé van Hulst, ooit directeur-generaal Energie bij het Ministerie van Economische Zaken, vindt dan ook dat Nederland een voorbeeld moet nemen aan Denemarken.

Ook op de verschillende maatregelen (of het ontbreken daarvan) is terechte kritiek mogelijk. Energiebesparing is een onderschoven kindje, duurzame mobiliteit ontbreekt en de regeling voor lokale duurzame energiecoöperaties is een farce. De discussie concentreert zich nu op windturbines op zee. Ik vind dat de discussie daarover mogelijk moet zijn, ook al is er een energieakkoord. Een verbod op nadenken en discussie lijkt me geen goed idee. Een energieakkoord mag er niet toe leiden dat we een eenmaal ingeslagen pad maar uitlopen omdat dit nu eenmaal is afgesproken.

Toch stoor ik mij aan de discussie over windenergie op zee zoals die nu gevoerd wordt. Een paar opmerkingen.

  • De € 18 miljard betreft alle geprognosticeerde uitgaven door het Rijk aan SDE+-subsidie over een periode van meer dan 15 jaar. Specifieker: het betreft het verplichtingenbudget voor subsidiebeschikkingen die in de periode 2015-2019 worden aangegaan om 3.450 MW aan windenergie op zee in 2023 draaiend te hebben. De kasuitgaven voor deze aangegane subsidies lopen tot 2038 en bedragen gemiddeld zo’n € 900 miljoen per jaar.
  • In het regeerakkoord was een doelstelling van 16% hernieuwbare energie in 2020 opgenomen. Het energieakkoord heeft deze doelstelling bijgesteld naar 14% in 2020 met als gevolg dat de lasten voor burgers en bedrijven minder hard stijgen dan in het regeerakkoord was voorzien. Per saldo stijgt de energierekening met € 1,5 miljard minder in de periode tot 2020.
  • De totale kasuitgaven voor de SDE+ als geheel stijgen van € 200 miljoen in 2014 tot € 2,55 miljard in 2023. Dit betreft dus niet alleen windenergie op zee, maar alle vormen van duurzame energie. Ter vergelijking: het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport geeft jaarlijks meer dan € 80 miljard uit. De zorgkosten overstijgen dus vele malen de kosten voor duurzame energie.
  • De kostenreductie voor windenergie op zee van 40% is taakstellend. Dus als deze kostenreductie niet wordt gehaald, krijgen windprojecten niet meer subsidie dan afgesproken is. Dit betekent dat wanneer de kostenreductie niet word gerealiseerd, de ambitie voor 4.450 MW aan windenergie op zee niet wordt gehaald.

De discussie over windenergie op zee is nu opnieuw opgelaaid omdat de kustgemeenten zich zorgen maken over de gevolgen van windturbines dichtbij de kust. Windmolens zouden strandbezoekers wegjagen en dat kan duizenden banen kosten. In eerste instantie werd gesproken over 6.000 banen die op de tocht zouden staan, deze week waren het er 3.000. De kustgemeenten hebben onderzoek laten doen naar de economische effecten van windmolens voor de kust voor recreatie en toerisme. Het onderzoek is uitgevoerd door Buck Consultants International (BCI).

Ik vind het onderzoek verre van overtuigend.

  • Zoals het rapport zelf opmerkt, zijn ‘betrouwbare gegevens over het exacte aantal strandbezoekers beperkt aanwezig’. De cijfers die gebruikt worden komen uit een rapport uit 2004. In dit rapport uit 2004 wordt het volgende opgemerkt: “De raming is gebaseerd op een vrij ruwe schatting van gemeenten en VVV’s, waaraan slechts eigen ervaring en intuïtie, maar geen feitelijke (empirische) gegevens ten grondslag liggen.” Het is twijfelachtig om een rapport over zo’n gevoelig onderwerp te baseren op intuïtieve schattingen uit 2004.
  • In het rapport van BCI worden 9 windparken van elk 300 MW binnen de 12-mijlszone gesitueerd. Het is onduidelijk waarop deze aanname is gebaseerd. Hier wordt dus nadrukkelijk gekozen voor een worst-case scenario, namelijk dat alle zoekgebieden die in de Quickscan naar voren zijn gekomen, worden benut voor de plaatsing van 2.700 MW aan windturbines. Tweederde van de kuststrook zou dan ‘overlast’ ervaren.
  • In het onderzoek wordt sterk geleund op het onderzoek van ZKA (2013) ‘Onderzoek effecten Wind op Zee op recreatie en toerisme’. Voor zover ik weet is daarvan alleen een samenvatting beschikbaar op de website van de ANWB en wordt het volledige onderzoek nog naar de Tweede Kamer gestuurd. In dit onderzoek wordt op basis van afbeeldingen strandbezoekers gevraagd of hun bezoekintenties verandert door de komst van windturbines. De grootste fout die in het rapport van BCI wordt gemaakt, is dat deze bezoekintentie op basis van het zien van een afbeelding één op één wordt doorvertaald in de daadwerkelijke afname van strandbezoek. Je hoeft geen psycholoog te zijn om te weten dat er een groot verschil zit tussen wat mensen zeggen te gaan doen en wat ze daadwerkelijk doen.
  • Terecht merkt de minister van Economische Zaken in een brief aan de Kamer op: “Graag merk ik op dat de in het onderzoek gepresenteerde effecten gebaseerd zijn op vragen over de bereidheid tot een toeristisch bezoek aan kustlocaties bij mogelijke plaatsing van windmolens op verschillende afstanden van de kust en niet op metingen van daadwerkelijke effecten. Zoals het rapport zelf ook stelt, zal in de praktijk doorgaans een (veel) kleiner percentage mensen het voorgenomen gedrag daadwerkelijk vertonen.”
  • In het rapport van BCI staat: “Hieruit blijkt dat een significant aandeel van de ondervraagde recreanten aangeeft voor een andere bestemming, zijnde stranden zonder zicht op windmolens, te kiezen.” Is dit waterbedeffect meegenomen? Met andere woorden: is er alleen een verschuiving van strandbezoek naar andere stranden of is er daadwerkelijk sprake van een netto afname? Dit punt is nogal essentieel.
  • In een rapport van Decisio staat: “Onderzoek naar de effecten van offshore windmolenparken op toerisme en recreatie staat in de kinderschoenen. Offshore windmolenparken bestaan immers nog niet lang en zijn er niet in grote getale. In Engeland is bijvoorbeeld in Great Yarmouth het toerisme toegenomen na het plaatsen van offshore windmolenparken. Er staan meer mensen positief dan negatief tegenover het plaatsen van de windmolens, maar er zijn mensen die aangeven een ander strand op te gaan zoeken. Ook is er nog geen bewijs gevonden voor dalende huizenprijzen als gevolg van het veranderde uitzicht. Al met al is er nog geen eenduidig beeld over de gevolgen voor toerisme. In belevingsonderzoek komt nu ook naar voren dat er geen aanwijzingen zijn dat de onderzochte windmolenparken van invloed zijn op recreatie en of huizenprijzen.” Het rapport van BCI verwijst wel naar andere rapporten van Decisio, maar helaas niet naar dit rapport.
  • Voor de kust van Bergen staat ook een windpark op een afstand van 10 km. De wethouder van de gemeente heeft aangegeven dat er geen waarneembaar effect is geweest op toerisme en recreatie.

Ik zeg niet dat we alle zoekgebieden binnen de 12-mijlszone direct moeten volzetten met windturbines. Maar een fatsoenlijke discussie daarover, gebaseerd op robuust onderzoek en niet op broddelwerk, moet toch mogelijk zijn. Ik kan me moeilijk voorstellen dat een paar stokjes met wieken aan de horizon daadwerkelijk gaan zorgen voor minder toeristen. Drukke toegangswegen, rotzooi op het strand, harde muziek, vervelende badgasten en industrie in de buurt doen dat wel.

Bronnen:

http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2013/10/04/antwoorden-op-schriftelijke-vragen-bij-de-begroting-van-economische-zaken-2014/antwoorden-op-schriftelijke-vragen-bij-de-begroting-van-economische-zaken-2014.pdf

http://www.bnr.nl/nieuws/politiek/891467-1402/bouw-windmolens-kost-6000-banen

http://www.schouwen-duiveland.nl/dsresource?objectid=15756&type=org

http://nl.scribd.com/doc/80016257/Waarde-kust-recreatie-intensiteit-bestedingen-en-werkgelegenheid-in-relatie-tot-toerisme-en-recreatie-aan-de-Nederlandse-kust

http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/rapporten/2013/06/27/quickscan-haalbaarheidsstudie-windparken-binnen-12-mijlszone/quickscan-haalbaarheidsstudie-12-mijlszone.pdf

http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2014/01/24/beantwoording-kamervragen-over-het-bouwen-van-windmolens-op-zee/beantwoording-kamervragen-over-het-bouwen-van-windmolens-op-zee.pdf

http://www.anwb.nl/bestanden/content/assets/anwb/pdf/vrije-tijd/zka-samenvatting.pdf

http://www.ecofys.com/files/files/ecofys-2014-argumentendocument-nearshore-windenergie-nederland.pdf

http://www.energytracker.nl/nl/http-www-energeia-nl-news-php-id-53609

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2664/Nieuws/article/detail/3519190/2013/10/01/Overheid-moet-groene-energie-afdwingen.dhtml

Advertenties

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: